Polska onkologia zyskuje dostęp do coraz większej liczby nowoczesnych metod leczenia. Według danych dotyczących realizacji Narodowej Strategii Onkologicznej w 2025 roku refundacją objęto 152 innowacyjne terapie, w tym 63 cząsteczko-wskazania stosowane w onkologii.

Prof. dr hab. Jacek Jassem, kierownik Katedry i Kliniki Onkologii i Radioterapii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, podkreśla, że postęp w leczeniu chorób nowotworowych następuje często stopniowo, ale jego skala na przestrzeni kilkudziesięciu lat jest bardzo duża.

Obecnie wyleczalność nowotworów sięga około 60 proc. Jeszcze w drugiej połowie lat 70., kiedy profesor rozpoczynał pracę zawodową, wynosiła ona około 25–30 proc.

Nadal pozostają wyjątkowo trudne nowotwory

Mimo rozwoju medycyny wciąż istnieją nowotwory, dla których możliwości skutecznego leczenia w stadium rozsianym są bardzo ograniczone.

Jednym z przykładów jest rak trzustki. Także w tym przypadku prowadzone są jednak badania nad nowymi terapiami. Podczas tegorocznego Kongresu Amerykańskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej przedstawiono wyniki dotyczące terapii celowanej, która może znaleźć zastosowanie również w leczeniu tego nowotworu.

Podstawowe metody terapii onkologicznej obejmują obecnie m.in. chirurgię, chemioterapię, radioterapię, immunoterapię, leczenie celowane i hormonalne oraz przeszczepianie komórek macierzystych. Dobór terapii zależy m.in. od rodzaju nowotworu, jego stadium oraz stanu pacjenta.

Nie wszystkie pomysły okazały się przełomem

Część metod rozwijanych w ostatnich dekadach nie przyniosła tak dużej poprawy wyników leczenia, jak początkowo zakładano.

Jednym z takich kierunków było zwiększanie dawek leków cytotoksycznych stosowanych w chemioterapii. Zakładano, że większe dawki mogą pozwolić na przełamanie oporności komórek nowotworowych. Podejście to nie przyniosło jednak oczekiwanych efektów.

Duże nadzieje wiązano również z terapiami antyangiogennymi. Ich zadaniem jest ograniczenie powstawania naczyń krwionośnych odżywiających guz. Choć leki z tej grupy nadal są wykorzystywane w onkologii, ich wpływ na rozwój leczenia okazał się mniejszy, niż przewidywano na początku badań.

Szczepionki przeciwnowotworowe wciąż są badane

Oczekiwanego przełomu nie przyniosły dotychczas również terapie genowe i szczepionki przeciwnowotworowe.

Badania w obu tych dziedzinach są jednak nadal intensywnie prowadzone. Zdaniem prof. Jacka Jassema szczepionki przeciwnowotworowe pozostają jednym z interesujących kierunków rozwoju współczesnej medycyny i w przyszłości mogą znaleźć szersze zastosowanie kliniczne.

Problemem pozostaje również organizacja systemu

Rozwój nowych leków nie jest jedynym czynnikiem decydującym o skuteczności leczenia.

Raport „Diagnoza zmian w opiece onkologicznej i hematologicznej 2025” wskazuje m.in. na opóźnienia diagnostyczne, braki kadrowe oraz niedofinansowanie części procedur. Problemy te mogą ograniczać możliwość pełnego wykorzystania potencjału nowoczesnych terapii.

Wśród najważniejszych potrzeb eksperci wskazują przyspieszenie diagnostyki, szerszy dostęp do profilowania genomowego pacjentów, rozwój laboratoriów oraz kształcenie kolejnych specjalistów.

Nowotwory złośliwe pozostają drugą najczęstszą przyczyną zgonów dorosłych Polaków. Każdego roku diagnozuje się w kraju ponad 180 tys. nowych przypadków, a liczba zgonów przekracza 100 tys. W związku ze starzeniem się społeczeństwa liczba zachorowań może w kolejnych dekadach dalej rosnąć.