Uroczystość Wszystkich Świętych poświęcona jest pamięci wszystkich osób, które według wiary katolickiej osiągnęły zbawienie. Kościół wspomina zarówno świętych oficjalnie kanonizowanych, jak i tych, których imiona pozostają nieznane. Jest to również dzień przypominający wiernym o chrześcijańskim powołaniu do świętości.
W polskiej tradycji 1 listopada jest także czasem rodzinnych spotkań na cmentarzach. Miliony osób odwiedzają groby bliskich, przynoszą kwiaty, zapalają znicze i uczestniczą w modlitwach. Jak podkreślają duchowni, zwyczaje związane z pamięcią o zmarłych nie powinny jednak przesłaniać właściwego znaczenia uroczystości.
Wszystkich Świętych jest świętem radości i nadziei
Ks. prof. dr hab. Marek Chmielewski, kierownik Katedry Duchowości Systematycznej i Praktycznej Instytutu Nauk Teologicznych Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, zwraca uwagę na różnicę między religijnym znaczeniem uroczystości a jej potocznym postrzeganiem.
W wypowiedzi dla Polskiego Radia Lublin teolog podkreślił, że 1 listopada jest przede wszystkim przypomnieniem o przeznaczeniu człowieka do życia wiecznego. W katolickim rozumieniu święto nie koncentruje się na śmierci, lecz na nadziei zjednoczenia z Bogiem.
Zdaniem duchownego najpierw należy zrozumieć przesłanie Wszystkich Świętych, aby właściwie spojrzeć na obchodzony następnego dnia Dzień Zaduszny. Modlitwa za zmarłych wynika bowiem z przekonania, że mogą oni osiągnąć pełnię życia wiecznego.
Podobne stanowisko przedstawił biskup Tadeusz Lityński, ordynariusz diecezji zielonogórsko-gorzowskiej. W wypowiedzi dla Radia Zachód określił Wszystkich Świętych jako święto niosące radość i nadzieję. Zaznaczył, że tego dnia Kościół wspomina wszystkich zbawionych.
Według biskupa listopadowe obchody mają również wymiar społeczny i rodzinny, ponieważ łączą osoby wierzące i niewierzące we wspólnym pielęgnowaniu pamięci o bliskich.
Czym różni się Wszystkich Świętych od Zaduszek?
Chociaż oba dni są ze sobą ściśle związane, w liturgii Kościoła katolickiego mają odmienne znaczenie.
1 listopada, czyli uroczystość Wszystkich Świętych, jest dniem poświęconym wszystkim zbawionym. Obejmuje nie tylko postacie oficjalnie uznane przez Kościół za święte, ale również anonimowych wiernych, którzy według nauczania katolickiego osiągnęli życie wieczne.
2 listopada przypada wspomnienie Wszystkich Wiernych Zmarłych, nazywane Dniem Zadusznym lub Zaduszkami. To dzień szczególnej modlitwy za zmarłych, którzy zgodnie z wiarą katolicką potrzebują jeszcze duchowego oczyszczenia przed osiągnięciem pełnego zjednoczenia z Bogiem.
Jak wyjaśnia ks. prof. Marek Chmielewski, nawiedzanie grobów i modlitwa są wyrazem troski o zbawienie bliskich. Oba dni łączy wiara w życie wieczne, ale pierwszy skupia się na tych, którzy już osiągnęli zbawienie, a drugi na modlitwie za pozostałych zmarłych.
Historia uroczystości sięga VII wieku
Początki obchodów Wszystkich Świętych wiążą się z VII wiekiem i pontyfikatem papieża Bonifacego IV. Jak przypomina Polskie Radio Lublin, papież polecił przenieść szczątki męczenników z rzymskich katakumb do Panteonu, który stał się świątynią chrześcijańską pod wezwaniem Matki Bożej i Wszystkich Męczenników.
Początkowo święto obchodzono 13 maja. Dopiero z czasem jego datę przeniesiono na 1 listopada. Wspomnienie Wszystkich Wiernych Zmarłych przypada natomiast dzień później, 2 listopada.
Przez stulecia obchody religijne połączyły się z lokalnymi zwyczajami upamiętniania zmarłych. W Polsce szczególnie silnie zakorzeniła się tradycja odwiedzania grobów, porządkowania miejsc pochówku oraz zapalania świec i zniczy.
Pamięć o zmarłych i chrześcijańskie tradycje
W przygotowaniach do początku listopada ważne miejsce zajmują porządkowanie grobów, kupowanie kwiatów i organizowanie rodzinnych wyjazdów na cmentarze. Jak zwraca uwagę Radio Gdańsk w magazynie ekumenicznym „Razem w Drodze”, wśród tych zajęć łatwo zapomnieć o duchowym znaczeniu święta.
Kościół katolicki przypomina również o obowiązku szacunku wobec szczątków zmarłych. Zgodnie z Katechizmem Kościoła Katolickiego godne traktowanie ciała osoby zmarłej wynika z wiary w zmartwychwstanie i stanowi jeden z uczynków miłosierdzia.
Radio Gdańsk przywołuje także stanowisko watykańskiej Dykasterii Nauki Wiary z 2023 roku, dotyczące przechowywania prochów osób zmarłych. Dokument dopuszcza w określonych okolicznościach zachowanie niewielkiej części prochów w miejscu istotnym dla zmarłego, przestrzegając jednocześnie przed praktykami sprzecznymi z nauczaniem Kościoła.
1 i 2 listopada na cmentarzach w całej Polsce odbywają się msze święte oraz modlitwy za zmarłych. Dla wielu rodzin jest to także okazja do spotkań i wspólnego wspominania bliskich, którzy odeszli.
