Rekordowe 1,43 bln euro

Najnowszy „Sozialbudget 2025” Federalnego Ministerstwa Pracy i Spraw Socjalnych (BMAS) pokazuje, że łączna wartość niemieckich świadczeń społecznych wzrosła w ubiegłym roku o 5,7 proc. i osiągnęła 1,431 bln euro.

Relacja tych wydatków do PKB zwiększyła się o 0,7 pkt proc. do 32 proc., przy nominalnym wzroście niemieckiej gospodarki o 3,3 proc. Dane za 2025 rok są jeszcze częściowo wstępne i szacunkowe.

Nie oznacza to jednak, że 1,43 bln euro pochodzi bezpośrednio z federalnego budżetu. Niemiecki Sozialbudget obejmuje cały system zabezpieczenia społecznego – finansowany m.in. ze składek pracowników i pracodawców oraz ze środków państwa. W 2025 roku składki pracodawców odpowiadały za 34,5 proc. finansowania, składki ubezpieczonych za 31 proc., a dotacje państwowe za 32,8 proc.

Ifo: 70 proc. pochłaniają starość i choroby

Największymi kategoriami są zdecydowanie świadczenia związane ze starością oraz chorobami.

Z danych BMAS wynika, że w 2025 roku na funkcję „starość” przypadało około 492,6 mld euro, a na świadczenia związane z chorobami około 469,1 mld euro. To odpowiednio 35,9 i 34,2 proc. świadczeń sklasyfikowanych według funkcji.

Instytut Ifo podsumowuje te dane następująco:

„Wydatki na starość i choroby stanowią w 2025 roku łącznie około 70 proc. wszystkich wydatków socjalnych” – wskazuje badaczka Ifo Lilly Fischer.

Według Ifo właśnie te dwa obszary odpowiadają za ponad 80 proc. realnego wzrostu niemieckich wydatków socjalnych od 1992 roku. Badacze jako najważniejszy strukturalny powód wskazują starzenie się społeczeństwa.

22,5 mln osób pobiera emerytury

Skalę samego systemu emerytalnego pokazują dane Federalnego Urzędu Statystycznego.

W 2025 roku 22,5 mln osób otrzymało w Niemczech świadczenia z emerytur ustawowych, zakładowych lub prywatnych o łącznej wartości około 423 mld euro. Było to o 20,7 mld euro, czyli 5,1 proc., więcej niż rok wcześniej.

Sam budżet federalny ma w 2026 roku przekazać około 127,4 mld euro na rzecz systemu ubezpieczeń emerytalnych. Federalne Ministerstwo Finansów prognozuje jednocześnie spadek rezerwy ustawowego systemu emerytalnego z 41,5 do około 32,4 mld euro.

Rodziny i dzieci: ponad 162 mld euro

Trzecim dużym obszarem są świadczenia związane z rodziną.

Według BMAS kategorie dzieci, małżonkowie i macierzyństwo pochłonęły w 2025 roku łącznie około 162,4 mld euro. Same świadczenia przypisane dzieciom wyniosły 155,3 mld euro.

Jednym z najważniejszych instrumentów jest Kindergeld. Federalna Agencja Pracy podaje, że w 2025 roku wypłaciła:

  • 55,32 mld euro Kindergeld,
  • 3,28 mld euro Kinderzuschlag dla rodzin o niższych i średnich dochodach.

Łącznie było to 58,6 mld euro. Kindergeld wypłacano na 17,57 mln dzieci, a z Kinderzuschlag korzystały rodziny około 1,45 mln dzieci.

Do tego dochodzi m.in. Elterngeld. Według Destatis w 2025 roku świadczenie rodzicielskie otrzymało około 1,61 mln kobiet i mężczyzn.

Bezrobocie kosztowało system prawie 48 mld euro

BMAS przypisuje funkcji związanej z bezrobociem w 2025 roku 47,6 mld euro, czyli około 3,5 proc. świadczeń socjalnych sklasyfikowanych według funkcji.

Jednym z jej elementów jest Arbeitslosengeld I, czyli świadczenie wynikające z ubezpieczenia od bezrobocia. Federalna Agencja Pracy wydała na nie w 2025 roku 26,47 mld euro, wobec 22,16 mld rok wcześniej.

Średnio świadczenie pobierało około 999 tys. osób, a liczba odbiorców zwiększyła się w związku z pogorszeniem sytuacji na niemieckim rynku pracy.

Bürgergeld: 29,4 mld euro

Osobną pozycją jest podstawowe zabezpieczenie osób zdolnych do pracy, które nie są w stanie samodzielnie pokryć kosztów utrzymania.

Według Destatis wydatki pieniężne państwa na Bürgergeld wyniosły w 2025 roku około 29,4 mld euro i były o 1,5 proc. niższe niż rok wcześniej.

Bürgergeld nie należy przy tym utożsamiać wyłącznie z „zasiłkiem dla bezrobotnych”. Ze świadczenia mogą korzystać również osoby pracujące, jeśli ich dochody są zbyt niskie, by pokryć ustawowo określone potrzeby gospodarstwa domowego.

Niemcy wydają miliardy również na mieszkania

BMAS zalicza do funkcji mieszkaniowej świadczenia warte około 27,9 mld euro, czyli około 2 proc. całego funkcjonalnego budżetu socjalnego.

W samych rachunkach sektora publicznego Destatis odnotował w 2025 roku 5 mld euro wydatków na Wohngeld, czyli dodatek mieszkaniowy. Kwota wzrosła w ciągu roku aż o 26,7 proc.

Różnica między 5 a 27,9 mld euro wynika z odmiennego zakresu obu statystyk – Sozialbudget BMAS obejmuje szerzej zdefiniowaną funkcję zabezpieczenia mieszkaniowego.

Pomoc społeczna: 21,5 mld euro

Najnowsze dane Destatis pokazują również, że w 2025 roku niemieckie instytucje wydały netto 21,5 mld euro na pomoc społeczną w ramach SGB XII. To o 6,1 proc. więcej niż rok wcześniej.

Największą część – 11,8 mld euro – stanowiło podstawowe zabezpieczenie osób starszych i niezdolnych do pracy. Rosły też wydatki związane z opieką nad osobami wymagającymi stałego wsparcia.

Tych 21,5 mld euro nie należy jednak dodawać bezpośrednio do 1,431 bln euro – poszczególne statystyki urzędowe prezentują ten sam system według różnych klasyfikacji.

A ile Niemcy wydają na osoby ubiegające się o azyl?

W przypadku uchodźców i migrantów nie istnieje jedna pozycja pozwalająca powiedzieć: „Niemcy wydają X miliardów euro na uchodźców”.

Osoby znajdujące się w systemie azylowym mogą otrzymywać świadczenia na podstawie Asylbewerberleistungsgesetz. Najnowsze pełne dane obejmują 2024 rok.

Według Destatis wydatki netto w ramach tego systemu wyniosły wtedy około 6,4 mld euro, o 7,4 proc. więcej niż rok wcześniej. Na koniec 2024 roku regularne świadczenia otrzymywało około 461 tys. osób.

Najwięcej odbiorców pochodziło z Turcji, Syrii, Afganistanu i Iraku. Około 25,2 tys. beneficjentów miało obywatelstwo ukraińskie.

Uchodźcy mogą trafiać także do zwykłego systemu socjalnego

Kwota 6,4 mld euro nie pokazuje całkowitych wydatków związanych z osobami, które przyjechały do Niemiec jako uchodźcy.

Po uzyskaniu odpowiedniego statusu część osób przechodzi bowiem z systemu dla osób ubiegających się o azyl do zwykłych niemieckich systemów zabezpieczenia społecznego. Szczególnym przypadkiem są uchodźcy z Ukrainy, którzy od czerwca 2022 roku mogą przy spełnieniu warunków korzystać z podstawowego zabezpieczenia SGB II.

Federalna Agencja Pracy podawała, że w lipcu 2025 roku 51,9 proc. obywateli Ukrainy w wieku produkcyjnym znajdowało się w systemie podstawowego zabezpieczenia. Dla obywateli ośmiu głównych państw pochodzenia osób ubiegających się o azyl wskaźnik wynosił 38,4 proc. Jednocześnie BA wskazuje na rosnącą aktywność zawodową obu grup.

Nie ma więc jednej rzetelnej liczby, którą można utożsamiać z kosztami „zasiłków dla uchodźców” – wydatki są rozproszone pomiędzy różnymi systemami.

Jak dzieli się niemieckie 1,43 bln euro?

Najlepszy obraz daje oficjalna klasyfikacja BMAS. Wśród 1,373 bln euro świadczeń sklasyfikowanych według funkcji – bez kosztów administracyjnych i pozostałych wydatków – w 2025 roku znajdowały się:

  • Starość: 492,6 mld euro – 35,9 proc.
  • Choroby: 469,1 mld euro – 34,2 proc.
  • Dzieci: 155,3 mld euro – 11,3 proc.
  • Niepełnosprawność: 95,6 mld euro – 7,0 proc.
  • Świadczenia dla bliskich po śmierci ubezpieczonego: 70,7 mld euro – 5,1 proc.
  • Bezrobocie: 47,6 mld euro – 3,5 proc.
  • Mieszkalnictwo: 27,9 mld euro – 2,0 proc.
  • Ogólna pomoc życiowa: 7,3 mld euro – 0,5 proc.


Demografia będzie coraz większym problemem

Ifo zwraca uwagę, że problemem dla Niemiec nie jest przede wszystkim szybki wzrost pojedynczych świadczeń socjalnych dla bezrobotnych czy migrantów, lecz długoterminowa zmiana struktury demograficznej kraju.

Od 1992 do 2025 roku niemiecki Sozialbudget zwiększył się realnie o około 70 proc., a ponad 80 proc. tego wzrostu Ifo wiąże z kategoriami starości i chorób.

Także w krótszym okresie wzrost jest wyraźny. Między 2019 a 2025 rokiem wydatki socjalne zwiększyły się po uwzględnieniu inflacji o 11,5 proc., czyli około 104 mld euro. Ich udział w PKB wzrósł w tym czasie z 29,6 do 32 proc.

W ocenie badaczy wraz z przechodzeniem kolejnych licznych roczników na emeryturę presja na system emerytalny, zdrowotny i opiekuńczy będzie dalej rosła.