Naukowcy z Politechniki Federalnej w Lozannie (EPFL) oraz szwajcarskiej organizacji Nagra sprawdzili, jak mikroorganizmy zachowują się w warunkach zbliżonych do tych, które będą panować w przyszłych podziemnych składowiskach odpadów jądrowych. W badaniach uczestniczyła dr Natalia Jakus, a ich wyniki opublikowano w czasopiśmie „Applied Clay Science”.
Eksperyment prowadzono przez 8,5 roku w podziemnym laboratorium Mont Terri w Szwajcarii. Naukowcy umieścili w skałach stalowe cylindry wypełnione bentonitem, czyli naturalnym materiałem ilastym, o trzech różnych stopniach zagęszczenia. Następnie sprawdzali, jak zmienia się liczba i aktywność obecnych w nim bakterii.
Naturalna bariera przeciwko bakteriom
Bentonit ma zdolność pęcznienia pod wpływem wody, dzięki czemu może wypełniać szczeliny wokół pojemników z odpadami radioaktywnymi. Ogranicza również przestrzeń dostępną dla mikroorganizmów oraz utrudnia im dostęp do substancji odżywczych.
Ma to znaczenie, ponieważ niektóre bakterie żyjące głęboko pod ziemią mogą przyspieszać korozję stali. Szczególnie istotne są mikroorganizmy redukujące siarczany, które wytwarzają związki sprzyjające niszczeniu metalu.
Wyniki eksperymentu wykazały, że liczba bakterii malała z upływem czasu. Im bardziej zagęszczony był bentonit, tym mniej mikroorganizmów wykrywano. Co ważne, nawet przy najniższym zastosowanym zagęszczeniu nie zaobserwowano trwałego namnażania się bakterii.
Bakterie przetrwały, ale nie namnażały się
Naukowcy ustalili jednak, że część mikroorganizmów zachowała zdolność do życia. Po pobraniu próbek i umieszczeniu ich w korzystnych warunkach laboratoryjnych bakterie ponownie zaczynały się rozmnażać.
Oznacza to, że bentonit hamuje ich rozwój, ale nie eliminuje ich całkowicie. W przypadku zmiany warunków pod ziemią, na przykład powstania nowych szczelin, niektóre bakterie mogłyby odzyskać aktywność.
Według dr Jakus wyniki sugerują, że do stworzenia skutecznej bariery biologicznej może wystarczyć mniejsze zagęszczenie bentonitu, niż wcześniej zakładano. Mogłoby to pozwolić na ograniczenie ilości potrzebnego materiału i optymalizację kosztów budowy przyszłych składowisk.
Badania mogą mieć znaczenie również dla Polski, która przygotowuje się do budowy pierwszej elektrowni jądrowej. Bezpieczne przechowywanie zużytego paliwa pozostaje jednym z najważniejszych wyzwań związanych z rozwojem energetyki jądrowej.